Праверкі даных
Правілы, паводле якіх кніга спрачаецца з запісам
Гэтая старонка не вычытана носьбітам мовы, на якой вы яе чытаеце. Галіновыя тэрміны могуць быць перададзены недакладна; лічбы і крыніцы пад імі аднолькавыя на ўсіх мовах.
Адкрыты спіс: што правяраецца, чаму гэта памылка і што з ёй рабіць. Правілы названы загадзя.
правіл у рэестры
знаходзяць супярэчнасць у даных
паведамляюць, што даных не хапае
звяртаюць увагу, але не стрымліваюць пацвярджэнне
маюць лікавую мяжу, названую ўслых
Тры станы, і сярод іх няма «выправіць»
Праверка не просіць выправіць запіс, і гэта не ветлівасць. Адрозніць выпраўленне ад падгонкі яна не можа па сваёй будове: правіла, якое кажа «надой 45 000 кг па-за межамі», пры слове «выправіце» просіць паставіць 12 000 — заслона знікне, знак Асацыяцыі стане, а кніга запіша лік, якога ніхто не мераў. Таму праверка называе стан запісу, а рашэнне застаецца за людзьмі.
Станаў тры. «Патрэбны даныя» — палі не запоўнены: няма даты нараджэння, няма пароды, няма ніводнага бацькі. Ашукваць тут няма чаго, шлях адзін — дагрузіць. «Даныя не сыходзяцца» — даныя ёсць і супярэчаць адно аднаму: ацёл раней за нараджэнне, ДНК выключыла запісанага бацьку, крэўнасць больш за сто працэнтаў. Тут праўка запісу якраз і ёсць тое, чаго нельга рабіць без падставы. «Варта паглядзець» — правіла заўважыла дзіўнасць і можа памыляцца.
Розніца паміж другім і трэцім не ў строгасці, а ў тым, ці можа правіла памыляцца. «Бацька маладзейшы за нашчадка» памыляцца не можа — гэта супярэчнасць. «Надой вышэй за дваццаць пяць тысяч» можа: такая карова рэдкая, але магчымая, і забараніць яе значыла б паручыцца за тое, чаго мы не ведаем.
Што адбываецца з запісам, да якога ёсць пытанні
Нічога не выдаляецца і не адкочваецца: даныя ляжаць у кнізе, гаспадарка іх бачыць і правіць. Стрымліваецца іншае — пацвярджэнне Асацыяцыі, той самы знак, дзеля якога запіс і заводзяць. Пакуль знаходка не разабрана, жывёла не пацвярджаецца і племянной па кнізе не лічыцца.
Здымаецца гэта па-рознаму. «Патрэбны даныя» здымаюцца загрузкай таго, чаго не хапае, — і толькі ёю. «Даныя не сыходзяцца» здымаюцца тлумачэннем, якое прымае эксперт: дакументам, даведкай лабараторыі, лістом гаспадаркі пра тое, адкуль узялося разыходжанне. Эксперт мае права палічыць знаходку неістотнай і зняць яе — але здымае ён яе паіменна, для гэтага запісу і гэтага правіла, і гэта застаецца ў гісторыі заяўкі.
Трэці зыход таксама законны: прызнаць, што жывёла племянной не лічыцца. Кніга не абавязана пацвярджаць усё, што ў яе загрузілі, і запіс без пацвярджэння — не брак, а сумленны стан спраў.
Чаго кніга патрабуе апроч узгодненасці
Правілы ніжэй звяраюць даныя паміж сабой. Асобна ад іх кніга глядзіць на паўнату: пацвярджэнне азначае не толькі «разыходжанняў няма», але і «перададзена ўсё неабходнае». Пералік кароткі і адзін на ўсе заяўкі.
Без чаго запіс не пацвярджаецца:
- дата нараджэнняад яе лічацца ўзрост першага ацёлу, нумары лактацый і праверкі радаводу
- пародабез пароды запіс не параўнаць з аднагодкамі і не ўключыць у справаздачы
- бацька: запіс у кнізе або нумар па дакументахкніга пацвярджае паходжанне; без бацькі пацвярджаць няма чаго
- маці: запіс у кнізе або нумар па дакументахбез маці рвецца мацярынская лінія і не лічыцца інбрыдынг нашчадка
- хоць адзін ацёлкарова без ацёлу — гэта або не карова, або страчаная гісторыя
- кантрольныя дойкі (мінімум 6, калі заяўлены надой за 305 дзён)надой за 305 дзён без замераў — лік, узяты невядома адкуль
Спіс
У кожнага правіла ёсць нумар — на яго можна спаслацца ў лісце ці ў размове з падтрымкай: «правіла 45». Нумар адлюстроўвае месца ў рэестры і мяняецца, калі ў сярэдзіну спіса дадаюць новае; нязменны ключ правіла — яго код, ён едзе ў выгрузкі і застаецца ранейшым назаўсёды.
Пашпарт5 правіл
Палі самой карткі: нумар, дата нараджэння, парода, кроўнасць.
1.1Няма даты нараджэння
патрэбны даныяУ картцы не запоўнена дата нараджэння.
Без яе нельга разлічыць узрост, узрост першага ацёлу і выдаць пасведчанне.
1.2Дата нараджэння ў будучыні
не сыходзіццаДата нараджэння пазнейшая за сённяшні дзень.
Звычайна пераблытаны месцамі дзень і месяц або памылка ў годзе.
1.3Парода не ўказана
патрэбны даныяУ карткі не выбрана парода.
Парода вызначае базу параўнання, па якой лічыцца індэкс.
1.4Кроўнасць па-за дыяпазонам
не сыходзіццаКроўнасць меншая за нуль або большая за сто працэнтаў.
Доля крыві — частка цэлага, за сто працэнтаў яна выйсці не можа.
1.5Вушная бірка паўтараецца
паглядзецьАдзін нумар біркі стаіць у некалькіх жывёл пакета.
Бірку мяняюць і перавешваюць, таму ўнікальнай яна не лічыцца. Але дзве жывыя жывёлы з адной біркай у адной гаспадарцы — амаль заўсёды памылка набору.
Паходжанне15 правіл
Бацькі, радавод і ўсё, што з яго лічыцца. Памылка тут даражэйшая за іншыя: яна не псуе адзін запіс, а скажае ацэнку ўсіх нашчадкаў.
2.1Жывёла сустракаецца сярод сваіх продкаў
не сыходзіццаІдучы ўверх па радаводзе, вяртаемся да гэтай самай жывёлы.
Абход радавода на такім месцы зацыкліваецца. Разлік інбрыдынгу гэта перажывае — там стаіць затычка, — але цаной таго, што сапраўдны каэфіцыент нельга палічыць ні ў гэтай жывёлы, ні ў яе нашчадкаў.
2.2Немагчымы ўзрост бацькоў
не сыходзіццаНа момант нараджэння нашчадка бацьку было менш за 19 месяцаў або больш за 20 гадоў. Атрыманыя перасадкай эмбрыёна ў гэтым правіле не лічацца зусім.
Менш за дзевятнаццаць — фізічна немагчыма: цельнасць доўжыцца каля 279 дзён. Больш за дваццаць гадоў — амаль заўсёды сувязь не з той жывёлай, напрыклад з поўным цёзкам па мянушцы. Пры перасадцы эмбрыёна ўзрост донара трэба лічыць на дату атрымання эмбрыёна, а не нараджэння цяляці: такога поля ў кнізе пакуль няма, і правіла маўчыць, а разбор кажа, у колькіх запісаў.
2.3Маці нарадзіла двойчы запар занадта хутка
не сыходзіццаУ адной маці двое нашчадкаў з розніцай менш за 270 дзён, і гэта не двайня. Нашчадкі, атрыманыя перасадкай эмбрыёна, у лік не ідуць.
Карова не можа выносіць два прыплады хутчэй, чым доўжыцца цельнасць. Або адзін з нашчадкаў запісаны не той маці, або гэта двайня, адзначаная як два асобныя ацёлы. У донара эмбрыёнаў гэтай забароны няма: яна не выношвала сваіх нашчадкаў, іх выносілі розныя рэцыпіенты, і прамежак паміж нараджэннямі бывае любы.
2.4У маці больш нашчадкаў, чым змяшчаецца ў яе жыццё
не сыходзіццаКолькасць прыплодаў у адной маці большая, чым яна магла прынесці паміж першым магчымым ацёлам і нараджэннем апошняга запісанага нашчадка. Двайняты лічацца за адзін прыплод, нашчадкі ад перасадкі эмбрыёна не лічацца зусім.
Так выглядае злучэнне: два ці тры розныя жывёлы з падобнымі нумарамі зведзены ў адну картку, і ўсё іх патомства запісана на адну карову. Паштучныя правілы такога злучэння не бачаць — кожная сувязь паасобку праўдападобная, а немагчымая іх сума. Памылка пры гэтым не адна: няправільная радаслоўная ва ўсіх нашчадкаў адразу, а разам з ёй іх кроўнасць, інбрыдынг і ацэнка.
2.5Бацька выбыў задоўга да зачацця
паглядзецьБацька выбыў раней, чым мог быць зачаты нашчадак: паміж выбыццём і нараджэннем больш за тэрмін цельнасці.
Само па сабе не памылка: замарожанае семя працуе дзесяцігоддзямі, і гэта звычайны выпадак. Але калі гаспадарка семя не захоўвае, значыць сувязь усталявана не з тым быком.
2.6Жывёла запісана сваім бацькам
не сыходзіццаУ полі бацькі або маці стаіць сама гэта жывёла.
Абход радавода на такім запісе зацыкліваецца, і каэфіцыент інбрыдынгу палічыць нельга.
2.7Бацькі не таго полу
не сыходзіццаБацькам запісана самка або маці запісаны самец.
Часцей за ўсё пераблытаны месцамі палі бацькі і маці пры ўводзе.
2.8Бацька маладзейшы за нашчадка
не сыходзіццаАдзін з бацькоў нарадзіўся пазней за нашчадка або ў той жа дзень.
Прамая супярэчнасць: звычайна сувязь усталявана не з той жывёлай — напрыклад, з поўным цёзкам па мянушцы.
2.9Не ўказаны ніводзін з бацькоў
патрэбны даныяНяма ні спасылак на бацькоў, ні іх нумароў па дакументах.
Запіс без паходжання не ўдзельнічае ў ацэнцы па радаводзе і не гадзіцца для пасведчання.
2.10Радавод па паперы не сыходзіцца з сувяззю
не сыходзіццаНумар бацькі, перапісаны з пасведчання, адрозніваецца ад нумара жывёлы, з якой усталявана сувязь.
Радавод захоўваецца двойчы: сувяззю і тэкстам з дакумента. Пакуль яны супадаюць, гэта падстрахоўка; як толькі разышліся — адзін з двух запісаў няверны, і які менавіта, ведае толькі гаспадарка.
2.11Кроўнасць не сыходзіцца з бацькоўскай
паглядзецьКроўнасць адрозніваецца ад паўсумы бацькоўскіх больш чым на допуск.
Доля крыві нашчадка — сярэдняе доляў бацькоў. Разыходжанне азначае памылку або ў кроўнасці, або ў самім бацьку; другое значна горш, бо псуе і ўсіх астатніх нашчадкаў гэтага бацькі. Адзінае правіла, у якога вага залежыць ад велічыні разыходжання: пазнака злева гаворыць пра часты выпадак, а вялікае разыходжанне прыходзіць як «выправіць».
2.12Інбрыдынг не сыходзіцца з радаводам
паглядзецьУведзены ў картку каэфіцыент інбрыдынгу адрозніваецца ад палічанага па радаводзе.
Разыходжанне не заўсёды памылка: наш разлік ідзе па тым радаводзе, што ёсць у кнізе, а гаспадарка магла лічыць па больш поўным. Але гэта заўсёды пытанне — па якім менавіта.
2.13Высокі інбрыдынг
не сыходзіццаКаэфіцыент інбрыдынгу перавышае ўстаноўленую мяжу.
Такое значэнне атрымліваецца пры блізкароднасным спарванні і патрабуе пацвярджэння паходжання дакументамі.
2.14ДНК-тэст выключыў паходжанне
не сыходзіццаПа выніках тэсту паходжанне не пацверджана, а бацькі ў картцы засталіся.
Гэта прамая супярэчнасць паміж дакументам і запісам — і адзіны выпадак, калі сістэма ведае напэўна, што радавод няверны.
2.15У імпартнай жывёлы радавод карацейшы за тры рады
патрэбны даныяЖывёла паступіла з іншай краіны, а ў кнізе ў яе менш за двух бацькоў, чатырох дзядоў і бабуль або васьмі прадзедаў — лічачы толькі тых, хто заведзены карткай.
Імпартнае семя разыходзіцца па статках за гады да таго, як на быка выпішуць пасведчанне, і радавод пытаюць ужо ў яго дачок — а ён упіраецца ў яго. Тры рады продкаў пры ўвозе патрабуюць і правілы EHRC, і WHFF: без іх паходжанне пацвярджаць няма чым.
Узнаўленне20 правіл
Ацёлы і асемяненні — не паасобку, а як паслядоўнасць у часе.
3.1Першы ацёл занадта рана
не сыходзіццаУзрост першага ацёлу менш за дзевятнаццаць месяцаў.
Цельнасць доўжыцца каля 279 дзён, значыць такі ацёл патрабаваў бы апладнення да палавога паспявання. Гэта памылка ў даце, іншых тлумачэнняў няма.
3.2Першы ацёл занадта позна
паглядзецьУзрост першага ацёлу больш за сорак восем месяцаў.
Ацёл у чатыры гады магчымы, проста дарагі. Але часцей гэта значыць, што больш раннія ацёлы проста не запісаны, — і тады няверны не ўзрост, а паўната даных.
3.3Два ацёлы пазначаны першымі
не сыходзіццаНумар 1 стаіць у некалькіх ацёлаў адной каровы.
Нумар ацёлу — скразная нумарацыя жыцця каровы, першы бывае адзін.
3.4Ацёлы ідуць не па парадку
не сыходзіццаАцёл з большым нумарам запісаны больш ранняй датай, чым папярэдні.
Кожнае значэнне паасобку праўдападобнае, немагчымы толькі іх парадак. Звычайна пераблытана нумарацыя пры пераносе з ранейшай сістэмы ўліку.
3.5Паміж ацёламі менш за цельнасць
не сыходзіццаПрамежак паміж суседнімі ацёламі карацейшы за дзвесце семдзесят дзён.
Карова не можа ацяліцца двойчы хутчэй, чым доўжыцца цельнасць. Або памылка ў даце, або другім запісам адзначаны аборт.
3.6Пропуск у нумарацыі ацёлаў
паглядзецьУ радзе нумароў ацёлаў не хапае аднаго або некалькіх.
Або ацёл не запісаны — і тады няпоўныя ўсе пажыццёвыя велічыні, — або нумары прастаўлены няверна.
3.7Падзея запісана двойчы
не сыходзіццаУ адной жывёлы дзве аднолькавыя падзеі ў адну дату: два ацёлы, два асемяненні або дзве дойкі.
Звычайна гэта паўторная загрузка таго ж файла. Пакуль дубль не прыбраны, усе сярэднія па жывёле лічацца па падвоеных даных, а нумарацыя ацёлаў ідзе наперад.
3.8Асемяненне занадта рана пасля ацёлу
не сыходзіццаПаміж ацёлам і асемяненнем менш за дваццаць дзён.
Раней за дваццаты дзень матка не аднавілася, і асемяняць фізічна няма чаго. Гэта не смелы менеджмент, а памылка ў даце.
3.9Тэст на цельнасць раней за асемяненне
не сыходзіццаДата праверкі цельнасці стаіць раней за дату самога асемянення.
Парадак падзей перавернуты: правяраць няма чаго да таго, як асемянілі.
3.10Бык нарадзіўся пазней за асемяненне
не сыходзіццаБык-вытворца, запісаны ў асемяненне, нарадзіўся пасля яго даты.
Сувязь усталявана не з той жывёлай — як правіла, з цёзкам па мянушцы або па кароткім нумары.
3.11Цяля нарадзілася не ў дзень ацёлу
паглядзецьДата нараджэння жывёлы, запісанай прыплодам, не супадае з датай ацёлу.
Ацёл і нараджэнне цяляці — адзін факт, запісаны двойчы. Разыходжанне азначае, што прыплодам адзначана не тая жывёла або ў адной з дат памылка набору.
3.12Прыплод не сыходзіцца сам з сабой
паглядзецьТып нараджэння, лікі жывых цялушак, бычкоў і мёртванароджаных і карткі цялят гавораць пра розную колькасць.
Колькі нарадзілася, кніга ведае тройчы, і тры крыніцы завяліся ў розны час: тып нараджэння пераносілі з ранейшай сістэмы, лікі прастаўляюць уручную, карткі заводзяць не на ўсіх цялят. Разыходжанне азначае, што адно з трох запісана няверна, а якое менавіта — відаць па самой знаходцы.
3.13Дойка па-за лактацыяй
паглядзецьКантрольная дойка запісана раней за першы ацёл каровы або пасля даты запуску.
Даіць няма чаго да першага ацёлу і пасля запуску. Звычайна пераблытана жывёла або з’ехаў год у даце.
3.14Два ацёлы пад адным нумарам
не сыходзіццаУ жывёлы некалькі ацёлаў з аднолькавым нумарам — напрыклад, два трэція.
Нумар ацёлу скразны па жыцці каровы і паўтарацца не можа. Паўтор азначае або задвоеную загрузку, або з’ехаўшую прывязку: ацёл запісаўся не той жывёле. Другое небяспечней — падзея знікае ў адной каровы і з’яўляецца ў другой, а лік ацёлаў, па якім лічыцца нумар лактацыі і ўзроставая група, хлусіць у абедзвюх.
3.15Паміж ацёламі больш за два з паловай гады
паглядзецьПрамежак паміж суседнімі па нумары ацёламі перавышае дзевяцьсот дзён.
Амаль заўсёды гэта прапушчаны ацёл, а не карова, якая прастаяла яловай два з паловай гады: нумары ацёлаў ідуць запар, а адзін з іх не запісаны. Пропуск зрушвае нумарацыю лактацый і ўзроставую групу ва ўсіх наступных запісах жывёлы.
3.16Першае асемяненне пазней за восем месяцаў пасля ацёлу
паглядзецьАд ацёлу да першага асемянення прайшло больш за дзвесце пяцьдзясят дзён.
Такі разрыў азначае або страчаныя запісы пра асемяненні, або карову, якую паўгода не асемянялі і ўсё ж пакінулі ў статку. Абодва выпадкі вартыя пытання, і абодва псуюць сервіс-перыяд — велічыню, па якой мяркуюць пра ўзнаўленне ўсяго статка.
3.17Працягласць цельнасці па-за межамі
не сыходзіццаАд плоднага асемянення да ацёлу менш за 265 або больш за 295 дзён. Пры перасадцы эмбрыёна адлік ідзе ад дня падсадкі, і абедзве мяжы ніжэйшыя на тыдзень.
Цельнасць у галштынаў доўжыцца каля 279 дзён і вагаецца ў межах тыдня. Карацей за 265 — звычайна памылка ў даце ацёлу або выкідыш, запісаны ацёлам. Даўжэй за 295 — часцей за ўсё плодным запісана не тое асемяненне альбо пазнейшае не трапіла ў кнігу.
3.18Цяля запісана не там, дзе ацялілася маці
не сыходзіццаПрыплод ацёлу лічыцца ў іншай гаспадарцы або статку, чым маці ў дзень гэтага ацёлу.
Цяля нараджаецца там, дзе стаіць маці. Разыходжанне азначае адно з двух: або ацёл запісаны не той карове, або цяля з’ехала, а перамяшчэнне ў кнігу не трапіла. Месца — незалежны сведка: дату ў запісе правяць адным рухам, а пераезд пакідае след у другога боку.
3.19Бык натуральнай злучкі стаяў у іншай гаспадарцы
не сыходзіццаУ пакрыццё запісаны бык, які ў гэты дзень лічыўся не ў той гаспадарцы або не на той пляцоўцы, дзе была карова. Асемяненняў штучным семем правіла не датычыцца.
Натуральная злучка патрабуе, каб бык і карова стаялі побач. Бык з іншай гаспадаркі азначае або сувязь не з той жывёлай — як правіла, з цёзкам па мянушцы, — або незапісаную арэнду быка.
3.20Бык натуральнай злучкі без пацверджанага паходжання
патрэбны даныяУ пакрыццё запісаны бык, у якога няма ДНК-тэсту з вывадам «паходжанне пацверджана».
Быка штучнага асемянення правярае станцыя; быка натуральнай злучкі не правярае ніхто, а нашчадкі ад яго ідуць у кнігу нароўні з астатнімі. Пакуль паходжанне не пацверджана тэстам, радавод усіх яго нашчадкаў трымаецца на слове гаспадаркі — і рушыцца ўвесь разам, калі слова акажацца няверным.
Прадукцыйнасць15 правіл
Надоі, тлушч, бялок і іх узгодненасць паміж сабой.
4.1Надой па-за праўдападобнымі межамі
не сыходзіццаНадой за лактацыю менш за пяцьсот або больш за дваццаць пяць тысяч кілаграмаў.
Дваццаць пяць тысяч сустракаецца ў сусветных рэкардыстак, сорак — ні ў кога. Такая рамка ловіць памылку ў адзінках вымярэння і не закранае добрую жывёлу.
4.2Тлушч па-за праўдападобнымі межамі
не сыходзіццаМасавая доля тлушчу па-за дыяпазонам ад двух да шасці з паловай працэнтаў.
За гэтымі межамі звычайна не тлустасць, а пераблытаныя калонкі.
4.3Бялок па-за праўдападобнымі межамі
не сыходзіццаМасавая доля бялку па-за дыяпазонам ад двух да пяці працэнтаў.
Тое ж самае: за межамі — пераблытаныя калонкі, а не рэкорд.
4.4У быка запоўнена ўласная прадукцыйнасць
не сыходзіццаУ картцы быка стаяць надой, тлушч, бялок або лактацыі — як у каровы.
Уласнай прадукцыйнасці ў быка не бывае: даіць яго няма чым. Лік трапіў туды пераносам з чужой табліцы або пераблытаным полам, і ён псуе любое сярэдняе па статку, куды бык трапляе нароўні з каровамі.
4.5Прывезеная ацэнка разыходзіцца з разлікам кнігі
паглядзецьМесца жывёлы па прывезенай ацэнцы і па разліку кнігі адрозніваецца больш чым на сорак працэнтыляў.
Ацэнкі на розных базах не абавязаны супадаць, але абавязаны быць пра адну жывёлу. Разыходжанне ў сорак працэнтыляў азначае, што адна з іх пра іншае: пераблытаны слупок, ацэнка чужой жывёлы, індэкс іншай пароды або іншай шкалы. Працэнтылі параўноўваюцца таму, што гэта адзіная агульная велічыня: ачкі індэкса ў розных цэнтраў непараўнальныя, а месца ў сваёй папуляцыі — так.
4.6Не ўказана, хто лічыў прывезеную ацэнку
патрэбны даныяУ картцы ёсць прывезеная ацэнка, а побач не запоўнена хаця б адно з двух: чый гэта разліковы цэнтр або па якой базе параўнання яна палічана.
Безыменная ацэнка нечытэльная: індэкс TPI з амерыканскага каталога і індэкс абласнога цэнтра — розныя велічыні, і без імя крыніцы параўнаць іх няма з чым. Гэтае ж поле робіць асэнсаваным разыходжанне з нашым разлікам: без яго любое разыходжанне тлумачыцца словамі «розныя базы» і таму не тлумачыцца нічым.
4.7Не ўказана, чым палічана прывезеная ацэнка
патрэбны даныяУ картцы ёсць прывезеная ацэнка, але не запоўнены спосаб яе разліку: па маркерах, па дачках ці па радаводзе.
Геномная ацэнка палічана з самой жывёлы, ацэнка па радаводзе — сярэдняе яе бацьоў, і для пакупніка семені гэта сцвярджэнні рознай коштоўнасці. У кнізе яны ляжаць аднолькавымі лікамі, і адрозніць іх можна толькі па гэтым полі. Ацэнка, якая прыехала без пазнакі, застаецца неапазнанай назаўсёды: заднім лікам спосаб вызначыць няма адкуль, і разам з ім губляецца магчымасць выбраць з некалькіх ацэнак жывёлы дзейную.
4.8Ацэнка па патомстве без ліку дачок і статкаў
патрэбны даныяВа ўзроўні пазначаны спосаб «па дочках», але не запоўнены лік дачок або лік статкаў, у якіх яны стаяць.
Лік дачок без ліку статкаў не значыць нічога: дзвесце дачок у адной гаспадарцы — гэта ацэнка гаспадаркі, а не быка, бо кармленне, тэхнік і клімат у такой выбарцы ад быка неаддзельныя. Падзяляе іх толькі выкарыстанне быка ў розных умовах, а ўмовы — гэта статкі. Ацэнка па патомстве без абодвух лікаў неправяральная: па ёй нельга сказаць ні наколькі яна надзейная, ні ці можна параўноўваць яе з чужой.
4.9Ацэнка па тлушчы ў кг не сыходзіцца з ацэнкамі надою і працэнта
не сыходзіццаПляменная каштоўнасць па тлушчы ў кілаграмах адрозніваецца больш чым на стандартнае адхіленне ад таго, што вынікае з ацэнак надою і працэнта тлушчу.
Кілаграмы ў ацэнцы не самастойны лік: яны выводзяцца з надою і працэнта. Разыходжанне азначае, што лікі сабраны з розных крыніц — і ў індэкс ідзе тое, чаго ў жывёлы няма. Кожны лік пры гэтым паасобку праўдападобны, таму межы праўдападобнасці такой памылкі не бачаць.
4.10Ацэнка па бялку ў кг не сыходзіцца з ацэнкамі надою і працэнта
не сыходзіццаПляменная каштоўнасць па бялку ў кілаграмах адрозніваецца больш чым на стандартнае адхіленне ад таго, што вынікае з ацэнак надою і працэнта бялку.
Тое ж самае, што з тлушчам, і небяспечней: бялок важыць у профілі Асацыяцыі чатырнаццаць працэнтаў, а разброс па ім утрая вузейшы, чым па тлушчы. Лішнія сорак кілаграмаў бялку выцягваюць жывёлу ў першы працэнт кнігі.
4.11Тлушч у кілаграмах не сыходзіцца з працэнтам
паглядзецьМалочны тлушч у кілаграмах адрозніваецца ад здабытку надою на працэнт тлушчу больш чым на дзясятую долю.
Разыходжанне большае за акругленне азначае, што лікі ўзятыя з розных крыніц, і які з іх верны, ведае толькі гаспадарка.
4.12Узроставая група не сыходзіцца з полам
не сыходзіццаУ жывёлы мужчынскага полу стаіць каровія ўзроставая група — «першацёлка», «карова 2 лактацыі» або «карова 3+».
Адно з двух палёў нявернае, і якое менавіта — звонку не відаць. Калі памыліўся пол, жывёла лічыцца каровай ва ўсіх справаздачах па групах і можа атрымаць ацёл. Калі памылілася група, бык трапляе ў выбаркі кароў і псуе іх сярэднія. Сістэма не выбірае за чалавека: сама яна ведае толькі, што разам гэтыя два значэнні існаваць не могуць.
4.13Прадукцыйнасць у жывёлы, якая не цялілася
не сыходзіццаУ жывёлы з групы «цяля» або «цялушка» запоўнены надой, тлушч, бялок або лактацыі.
Да першага ацёлу лактацыі не бывае — даіць няма чым. Або ўзроставая група састарэла і жывёла даўно ацялілася, або радок прадукцыйнасці прыехаў ад другой жывёлы. Першае псуе справаздачы па групах, другое — ацэнку быка па дочках.
4.14Паміж кантрольнымі дойкамі больш за 75 дзён
паглядзецьУ радзе кантрольных доек адной лактацыі ёсць прамежак даўжэйшы за семдзесят пяць дзён.
Надой за 305 дзён лічыцца па адрэзках паміж замерамі, і прамежкі кніга далічвае сама. За сямюдзесяццю пяццю днямі крывая паміж дзвюма кропкамі аднаўляецца ўжо не па даных, а па здагадцы: пік лактацыі можа цалкам змясціцца ў пропуск. Гэта тая самая падстава, па якой кніга патрабуе не менш за шэсць доек, — дагэтуль абвешчаная ў слоўніку і не правераная.
4.15Метад кантролю мяняецца пасярод лактацыі
паглядзецьУ межах адной лактацыі частка замераў знята службай уліку, частка — гаспадаркай, або метады кантролю адрозніваюцца іначай.
Надой за 305 дзён складаецца з кропак аднаго рада, і рад абавязаны быць аднародным: замер службы ўліку і замер гаспадаркі — розныя па доказнасці лікі. Праверка па статку гэта ўжо бачыць, але там яна гаворыць пра статак увогуле; тут гаворка пра канкрэтную лактацыю, з якой лічыцца канкрэтны лік у дакуменце жывёлы.
Стан і выбыццё5 правіл
Узгодненасць статусу жывёлы з тым, што пра яе запісана.
5.1Занадта вялікі ўзрост пры статусе «у статку»
не сыходзіццаЖывёла старэйшая за гранічны ўзрост і пры гэтым лічыцца жывой.
Амаль заўсёды азначае, што выбыццё не адзначана, а не што карова дажыла да рэкорду.
5.2Выбыццё ўказана, але жывёла ў статку
не сыходзіццаЗапоўнена прычына выбыцця, а стан застаўся «у статку».
Жывёла трапляе ў спісы і лічыльнікі статка, які яна пакінула ўсюды, акрамя паперы.
5.3Выбыццё без прычыны
патрэбны даныяСтан не «у статку», а прычына выбыцця не ўказана.
Прычына выбыцця — частка пляменнага ўліку: па ёй відаць, чаму статак губляе жывёл.
5.4Выбыццё без даты выбыцця
патрэбны даныяСтан не «у статку», а дата выбыцця не пастаўлена.
Справаздачы пра выбыццё лічаць па даце, а не па стане: без яе жывёліна не трапіць ні ў адну з іх, а доля выбыцця па статку выйдзе ніжэй сапраўднай.
5.5Падзея запісана пасля выбыцця
не сыходзіццаУ жывёлы ёсць дойка, асемяненне, ацёл або ўзважванне з датай пазней за дзень выбыцця.
Выбылая карова не доіцца і не целіцца ў гэтым статку. Звычайна гэта значыць адно з двух: дата выбыцця пастаўлена няверна, або падзея запісана не той жывёле. Другое небяспечней — падзея прапала ў адной каровы і з’явілася ў другой, і хлусяць абедзве.
Супастаўнасць па статку17 правіл
Адзіная група, дзе знаходка адносіцца не да запісу, а адразу да ўсяго статка. Кожны запіс паасобку тут бездакорны — бяда ў тым, што разам яны атрыманы па-рознаму і параўноўваць іх між сабой нельга. Таму і лічацца яны не па заяўцы, а па ўсім статку: доля, палічаная па выбарцы, назвала б сябе доляй па статку і схлусіла б. Відаць у «Праверыць мой статак» і ў эксперта пры разборы заяўкі; падачу яны не спыняюць.
6.1Надоі заведзены ў розных адзінках
не сыходзіццаУ статку ёсць запісы, дзе надой адрозніваецца ад астатніх на два парадкі: частка ў кілаграмах, частка — падобна, у тонах або цэнтнерах.
Паасобку такія запісы ловіць праверка праўдападобнасці, і гаспадарка бачыць пяцьдзясят аднолькавых папярэджанняў замест адной прычыны. Пакуль адзінкі розныя, любое сярэдняе па статку і любое параўнанне жывёл між сабой бессэнсоўныя.
6.2Значэнні прастаўлены, а не змераны
паглядзецьУ межах аднаго кантрольнага дня тлушч, бялок, саматычныя клеткі або ўдой за суткі запісаны так, як вымярэнне выглядаць не можа: адно значэнне ў занадта многіх, або разброс блізкі да нуля, або ў большасці запісаў апошні знак нулявы.
Кожны такі лік паасобку праўдападобны, і паштучныя праверкі прапускаюць іх усе да адной. Разам яны азначаюць, што проб не рабілі, а калонку проста запоўнілі. Па такіх запісах лічыцца і лактацыя, і пляменная каштоўнасць, і параўнанне з аднагодкамі — гэта значыць памылка расходзіцца па ўсёй кнізе, застаючыся нябачнай.
6.3Дойкі атрыманы з розных крыніц
паглядзецьКантрольныя дойкі статка запісаны часткова з лабараторыі, часткова са слоў уладальніка або імпартам.
Лабараторны замер і замер гаспадаркі — розныя па дакладнасці лікі, і складаць іх у адно сярэдняе нельга. Гэта не забарона: папярэджанне гаворыць, што частка даных не пацверджана незалежна, і па іх нельга меркаваць пра статак як пра адзінае цэлае.
6.4Індэксы палічаны па розных базах параўнання
паглядзецьУ межах аднаго профілю ацэнкі жывёл статка спасылаюцца на розныя версіі базы параўнання.
Індэкс — гэта адхіленне ад базы. Дзвюх жывёл, палічаных ад розных баз, нельга ні параўнаць, ні паставіць у адзін спіс: розніца паміж імі часткова адлюстроўвае розніцу баз, а не жывёл.
6.5Год без ніводнага ацёлу
паглядзецьУ радзе гадоў паміж першым і апошнім ацёлам статка ёсць год, за які не запісана ніводнага. Глядзіцца толькі ў статках, якія целяцца рэгулярна: пры рэдкіх ацёлах пусты год нічога не значыць.
Статак, які цяліўся да і пасля, не мог не цяліцца ў прамежку. Амаль заўсёды гэта неперададзеная за год справаздача, а не прастой: пажыццёвыя велічыні і ўзрост першага ацёлу па гэтых гадах лічацца няверна.
6.6Даты нараджэння сыходзяцца ў адну дату
паглядзецьПрыкметная доля статка лічыцца народжанай першага студзеня або першага чысла месяца.
Так выглядае перанос з папяровага ўліку, дзе вядомы быў толькі год або месяц: недастатковае запаўнялі пачаткам перыяду. Узрост першага ацёлу па такіх запісах зрушаны на месяцы, і гаспадарка выглядае горш або лепш, чым яна ёсць.
6.7Надоі падазрона круглыя
паглядзецьПрыкметная доля надояў у статку кратная пяцістам кілаграмам.
Змераны надой круглым бывае рэдка. Масавая кратнасць азначае ацэнку на вока або перанос са справаздачы, дзе лікі ўжо акруглілі, — і такія даныя нельга выкарыстоўваць для ацэнкі пляменнай каштоўнасці.
6.8Надой не сыходзіцца з астатнім статкам
паглядзецьНадой асобных жывёл адрозніваецца ад медыяны свайго ж статка больш чым утрая ў любы бок.
Рамка праўдападобнасці адна на ўсю кнігу і загадзя шырокая. Статак — куды больш дакладная мерка: у гаспадарцы з сярэднім надоем 7 000 кг запіс на 22 000 фармальна праўдападобны, а на справе гэта амаль заўсёды лішні нуль або чужы радок.
6.9Каровы без ніводнай кантрольнай дойкі за год
паглядзецьУ часткі жывых самак за апошнія дванаццаць месяцаў не запісана ніводнага замеру. Лічыцца па ўсіх жывых самках, уключаючы цялушак: той жа ўмовай, якой гэты лік выводзіцца ў паласе спраў кабінета.
Прадукцыйнасць у кнізе лічыцца па кантрольных дойках. Карова без замераў не ўдзельнічае ні ў ацэнцы быка па дочках, ні ў сярэдніх па статку — яна ёсць у спісе і адсутнічае ў разліках. Гэты ж лік гаспадарка бачыць у паласе спраў кабінета: там ён называе працу, тут — яе прычыну.
6.11Ніводнага мёртванароджання
паглядзецьЗа ўсе запісаныя ацёлы статка не адзначана ніводнага мёртванароджанага цяляці.
Мёртванароджанні бываюць ва ўсіх: у свеце гэта пяць-восем працэнтаў ацёлаў, і нуль пры сотні ацёлаў азначае не дабрабыт, а тое, што страты не запісваюць. Доля мёртванароджаных — паказчык, па якім мяркуюць пра работу з сухастоем і ацёлам; статак без яе выглядае лепш, чым ён ёсць, і параўноўваць яго з тым, хто вядзе ўлік сумленна, нельга.
6.12Ніводнай падзеі здароўя за год
паглядзецьЗа апошнія дванаццаць месяцаў у статку не запісана ніводнага выпадку хваробы або лячэння.
Каровы хварэюць, і малочнага статка без ніводнага выпадку мастыту за год не бывае. Пусты журнал азначае не здароўе, а адсутнасць уліку — і ўсё, што кніга лічыць па здароўі, у такім статку моўчкі няправільна. Горш: такі статак выглядае ўзорным побач з тым, дзе падзеі запісаны сумленна.
6.13Ніводнага выбыцця за некалькі гадоў
паглядзецьЗа апошнія тры гады ў статку не адзначана ні выбракоўкі, ні падзежу, ні продажу на бок.
Статка без выбыцця не бывае: каровы выбываюць па ўзросце, па хваробе, па бясплоддзі. Нуль азначае, што выбыцці афармляюць міма кнігі, і тады няверны назоўнік у кожнай долі — ад працэнта кароў з запісаным надоем да сярэдняга ўзросту статка. Гэта памылка, якой не відаць ні ў адным асобным запісе.
6.14Запіс правілі пасля пацвярджэння Асацыяцыяй
паглядзецьУ жывёлы са знакам Асацыяцыі палі мянялі ўжо пасля таго, як знак быў пастаўлены.
Пацвярджэнне адносіцца да таго стану запісу, які бачыў эксперт. Праўка пасля яго законная — даныя ўдакладняюцца, — але знак пры гэтым працягвае стаяць і азначае ўжо не тое, што азначаў. Кніга гэта запісвае ў журнал правак з першага дня і дагэтуль нікому не паказвала.
6.15Адно поле перапісвалі некалькі разоў запар
паглядзецьАдно і тое ж поле аднаго запісу правілі тры разы і больш за тыдзень.
Так выглядае падбор значэння: лік мяняюць, глядзяць на вынік, мяняюць зноў. Гэтак жа выглядае і сумленны пошук памылкі ў пераносе — адрозніць іх па журнале нельга, і правіла за гэта не бярэцца. Яно называе месца, дзе варта спытаць, што там адбывалася.
6.16Падзеі заводзяцца заднім чыслом
паглядзецьПрыкметная доля падзей статка запісана ў кнігу нашмат пазней за той дзень, якім яны датаваны.
Дойка за сакавік, загружаная ў снежні, адноўлена па памяці або па паперы — і памылак у ёй на парадак больш, чым у запісанай адразу. Само па сабе гэта не парушэнне: гаспадарка мае права данесці даныя за мінулы год. Але матэрыял такога паходжання нельга моўчкі складаць у адно сярэдняе з бягучым улікам, і ведаць пра яго трэба да, а не пасля разліку.
6.17Адны і тыя ж даныя прыходзяць ад розных адпраўнікоў
паглядзецьЗапісы адной жывёлы аднаго віду — напрыклад, прадукцыйнасць — прысылалі два і больш розныя адпраўнікі.
З’яўленне даручэнняў на загрузку зрабіла гэта магчымым: службу ўліку і лабараторыю прызначае гаспадарка, і абедзве шлюць дойкі. Хто з іх мае рацыю, кніга не вырашае — перамагае той, хто прыслаў апошнім, і адбываецца гэта моўчкі. Пакуль канфлікт не названы, уладальнік даных не ведае, чые лікі ў яго ляжаць.