Китеп жазуу менен талашкан эрежелер

Бир бирканын номери топтомдогу бир нече малда турат.

Бирка алмаштырылат жана башка малга илинет, ошондуктан ал уникалдуу деп эсептелбейт. Бирок бир чарбадагы бир биркалуу эки тирүү мал — дээрлик ар дайым терүү катасы.

Атасы урпак уруктана ала турган учурдан мурун чыгып кеткен: чыгуусу менен туулуусунун ортосу буаздык мөөнөтүнөн узун.

Өзү боюнча ката эмес: тоңдурулган урук ондогон жыл жарактуу, бул кадимки учур. Бирок чарба урук сактабаса, байланыш башка бука менен түзүлгөн дегени.

Кандуулук ата-эненин маанилеринин орточосунан уруксат берилген четтөөдөн ашык айырмаланат.

Урпактын кан үлүшү — ата-эненин үлүштөрүнүн орточосу. Айырма же кандуулуктагы, же ата-эненин өзүндөгү катаны билдирет; экинчиси алда канча жаман, анткени ошол ата-эненин калган урпактарын да бузат. Бул — маанилүүлүгү айырманын чоңдугуна көз каранды жалгыз эреже: сол жактагы белги көп кездешкен учурду атайт, ал эми чоң айырма «оңдоо» болуп келет.

Картага киргизилген инбридинг коэффициенти санжыра боюнча эсептелгенден айырмаланат.

Айырма ар дайым эле ката эмес: биздин эсеп китептеги санжыра боюнча жүрөт, ал эми чарба толугураак санжыра боюнча эсептеген болушу мүмкүн. Бирок бул ар дайым суроо — кайсы санжыра боюнча.

Биринчи туут жашы кырк сегиз айдан ашык.

Төрт жашта туут мүмкүн, жөн гана кымбат. Бирок көбүнчө бул мурунку тууттар жазылбай калганын билдирет, — ошондо жашы эмес, маалыматтын толуктугу туура эмес.

Туут номерлеринин катарында бирөө же бир нечеси жетишпейт.

Же туут жазылган эмес — ошондо өмүр бою чогулган бардык чоңдуктар толук эмес, — же номерлер туура эмес коюлган.

Төл катары жазылган малдын туулган күнү туут датасы менен дал келбейт.

Туут менен музоонун туулушу — эки жолу жазылган бир факт. Айырма төл катары башка мал белгиленгенин же эки датанын биринде терүү катасы бар экенин билдирет.

Туулуу түрү, тирүү кунаажындардын, бука музоолордун жана өлүү туулгандардын саны жана музоолордун карталары ар башка сан айтат.

Канчасы туулганын китеп үч жолу билет, анын үстүнө үч булак ар кайсы убакта пайда болгон: туулуу түрү мурунку тутумдан көчүрүлгөн, сандар кол менен коюлат, карта бардык музоого ачылбайт. Айырма үчөөнүн бири туура эмес жазылганын билдирет, ал эми кайсынысы экени табылган карама-каршылыктын өзүнөн көрүнөт.

Көзөмөл саамы уйдун биринчи туутунан мурун же кургатуу датасынан кийин жазылган.

Биринчи тууттан мурун жана кургатуудан кийин саай турган эч нерсе жок. Адатта мал аралашып кеткен же датадагы жыл жылып кеткен.

Номери боюнча коңшу тууттардын ортосундагы аралык тогуз жүз күндөн ашат.

Дээрлик ар дайым бул жазылбай калган туут, эки жарым жыл кысыр турган уй эмес: туут номерлери катары менен жүрөт, ал эми алардын бири жазылган эмес. Үзүлүш малдын кийинки бардык жазууларында лактация номерлөөсүн жана жаш тобун жылдырат.

Тууттан биринчи уруктандырууга чейин эки жүз элүү күндөн ашык өткөн.

Мындай үзүлүш же уруктандыруу жазууларынын жоголгонун, же жарым жыл уруктандырылбай, ошентсе да үйүрдө калтырылган уйду билдирет. Эки учур тең суроо туудурат, жана экөө тең сервис-мезгилди бузат — бүткүл үйүрдүн көбөйтүү иши бааланган чоңдукту.

Малдын алынып келинген баа боюнча жана китептин эсеби боюнча орду кырк процентилден ашык айырмаланат.

Ар башка базадагы баалар дал келүүгө милдеттүү эмес, бирок бир мал жөнүндө болууга милдеттүү. Кырк процентилдик айырма алардын бири башка нерсе жөнүндө экенин билдирет: мамыча аралашкан, бөтөн малдын баасы, башка тукумдун же башка шкаланын индекси. Процентилдер салыштырылат, анткени бул жалгыз жалпы чоңдук: ар башка борборлордун индекс упайлары салыштырууга келбейт, ал эми өз популяциясындагы орун — келет.

Килограммдагы сүт майы саамдын май пайызына көбөйтүндүсүнөн ондон бир бөлүктөн ашык айырмаланат.

Тегеректөөдөн ашык айырма сандардын ар башка булактан алынганын билдирет, ал эми кайсынысы туура экенин чарба гана билет.

Бир лактациянын көзөмөл саамдарынын катарында жетимиш беш күндөн узун аралык бар.

305 күндүк саам өлчөөлөрдүн ортосундагы кесиндилер боюнча эсептелет, ал эми аралыктарды китеп өзү толуктайт. Жетимиш беш күндөн ары эки чекиттин ортосундагы ийри сызык маалымат боюнча эмес, божомол боюнча калыбына келтирилет: лактациянын туу чокусу үзүлүштүн ичине толугу менен батып кетиши мүмкүн. Китептин кеминде алты саам талап кылганынын негизи дал ушул, — ал ушул убакка чейин сөздүктө жарыяланып, текшерилбей келген.

Бир лактациянын ичинде өлчөөлөрдүн бир бөлүгүн эсепке алуу кызматы, бир бөлүгүн чарба алган, же көзөмөл ыкмалары башкача айырмаланат.

305 күндүк саам бир катардын чекиттеринен түзүлөт, ал эми катар бир тектүү болууга милдеттүү: эсепке алуу кызматынын өлчөөсү менен чарбанын өлчөөсү — далилдүүлүгү ар башка сандар. Үйүр боюнча текшерүү муну көрүп турат, бирок ал жерде сөз үйүр жөнүндө жалпы; бул жерде малдын документиндеги конкреттүү сан эсептелген конкреттүү лактация жөнүндө.

Бир көзөмөл күнүнүн ичинде май, белок, соматикалык клеткалар же суткалык сүт өлчөө боло албай турган түрдө жазылган: бир маани өтө көптө, же чачыранды нөлгө жакын, же жазуулардын көпчүлүгүндө акыркы белги нөл.

Мындай сандардын ар бири өзүнчө ынанымдуу, жана дааналап текшерүү алардын бирин да кармабайт. Чогуу алганда алар проба алынбаганын, ал эми мамыча жөн эле толтурулганын билдирет. Мындай жазуулар боюнча лактация да, асыл тукумдук баалуулук да, теңтуштары менен салыштыруу да эсептелет — башкача айтканда, ката көрүнбөй туруп, бүт китепке жайылат.

Үйүрдүн көзөмөл саамдары бир бөлүгү лабораториядан, бир бөлүгү ээсинин сөзүнөн же импорттон жазылган.

Лабораториялык өлчөө менен чарбанын өлчөөсү — тактыгы ар башка сандар, аларды бир орточого кошууга болбойт. Бул тыюу эмес: эскертүү маалыматтын бир бөлүгү көз карандысыз ырасталбаганын жана алар боюнча үйүр жөнүндө бир бүтүн катары ой жүгүртүүгө болбой турганын айтат.

Бир профилдин ичинде үйүрдөгү малдардын баалары салыштыруу базасынын ар башка версиясына шилтейт.

Индекс — бул базадан четтөө. Ар башка базадан эсептелген эки малды салыштырууга да, бир тизмеге коюуга да болбойт: алардын ортосундагы айырма жарым-жартылай малдардын эмес, базалардын айырмасын чагылдырат.

Үйүрдүн биринчи жана акыркы туутунун ортосундагы жылдардын катарында бир дагы туут жазылбаган жыл бар. Ырааттуу тууган үйүрлөрдө гана каралат: тууттар сейрек болсо, бош жыл эч нерсени билдирбейт.

Мурун да, кийин да тууган үйүр аралыкта туубай кала албайт. Бул дээрлик ар дайым бир жылга тапшырылбаган отчёт, токтоп калуу эмес: ошол жылдар боюнча өмүр бою чогулган чоңдуктар жана биринчи туут жашы туура эмес эсептелет.

Үйүрдүн байкаларлык бөлүгү биринчи январда же айдын биринчи күнүндө туулган болуп эсептелет.

Жыл же ай гана белгилүү болгон кагаз эсептен көчүрүү ушундай көрүнөт: жетишпегени мезгилдин башы менен толтурулган. Мындай жазуулар боюнча биринчи туут жашы айларга жылган, ал эми чарба өзүнүн чыныгы абалынан начар же жакшы болуп көрүнөт.

Үйүрдөгү саамдардын байкаларлык бөлүгү беш жүз килограммга эселүү.

Өлчөнгөн саам сейрек тегерек болот. Массалык эселүүлүк көз менен болжолдоону же сандары мурдатан тегеректелген отчёттон көчүрүүнү билдирет, — ал эми мындай маалыматты асыл тукумдук баалуулукту баалоого колдонууга болбойт.

Айрым малдардын саамы өз үйүрүнүн медианасынан каалаган жакка үч эседен ашык айырмаланат.

Ынанымдуулук алкагы бүткүл китепке бирөө жана атайын кең. Үйүр — алда канча так өлчөм: орточо саамы 7 000 кг чарбада 22 000 деген жазуу расмий түрдө ынанымдуу, ал эми чындыгында бул дээрлик ар дайым ашыкча ноль же бөтөн сап.

Тирүү ургаачылардын бир бөлүгүндө акыркы он эки айда бир дагы өлчөө жазылган эмес. Бардык тирүү ургаачылар боюнча, анын ичинде кунаажындар боюнча да эсептелет: бул сан кабинеттин иштер тилкесинде чыккан дал ошол шарт менен.

Китептеги өндүрүмдүүлүк көзөмөл саамдары боюнча эсептелет. Өлчөөсү жок уй буканын кыздары боюнча баасына да, үйүр орточолоруна да катышпайт — ал тизмеде бар жана эсептөөлөрдө жок. Дал ушул санды чарба кабинеттин иштер тилкесинде көрөт: ал жерде ал ишти атайт, бул жерде — анын себебин.

Үйүрдүн эки жана андан көп жазуусунда идентификаторлордун сандык бөлүгү дал келет — ал идентификаторлор ар башка талаада же ар башка номерлөө системасында турса да.

Россияда малдын бирдиктүү номери жок: бир мал улуттук номер менен, XXRUS… менен, инвентардык номер менен жана бирка менен жүрөт. Сандардын дал келиши экөөнүн бирин билдирет — же бул эки жолу киргизилген бир уй, же сандары кокустан дал келген эки башка номер. Аларды чарба гана айырмалай алат, жана эскертүү суроого жооп бербей, суроо коёт.

Үйүрдүн жазылган бардык тууттары боюнча бир дагы өлүү туулган музоо белгиленген эмес.

Өлүү туулуу баарында кездешет: дүйнөдө бул тууттардын беш-сегиз пайызы, ал эми жүз туутта нөл болушу жыргалчылыкты эмес, жоготуулар жазылбай жатканын билдирет. Өлүү туулгандардын үлүшү — кургатуу мезгили жана туут боюнча иш бааланган көрсөткүч; ансыз үйүр өзүнүн чыныгы абалынан жакшы көрүнөт, жана аны эсепти чынчыл жүргүзгөн үйүр менен салыштырууга болбойт.

Акыркы он эки айда үйүрдө бир дагы оору же дарылоо учуру жазылган эмес.

Уйлар ооруйт, жана жыл бою бир дагы мастит учуру жок сүт үйүрү болбойт. Бош журнал ден соолукту эмес, эсептин жоктугун билдирет — жана китеп ден соолук боюнча эсептегендин баары мындай үйүрдө үнсүз туура эмес. Андан жаманы: мындай үйүр окуялары чынчыл жазылган үйүрдүн жанында үлгүлүү болуп көрүнөт.

Акыркы үч жылда үйүрдө сорттоп чыгаруу да, өлүм да, сыртка сатуу да белгиленген эмес.

Чыгуусу жок үйүр болбойт: уйлар жашы боюнча, оорусу боюнча, тукумсуздугу боюнча чыгат. Нөл чыгууларды китептен тышкары жол-жоболошторун билдирет, ошондо ар бир үлүштүн бөлүмү туура эмес болот — жазылган саамы бар уйлардын пайызынан баштап үйүрдүн орточо жашына чейин. Бул — бир дагы өзүнчө жазууда көрүнбөгөн ката.

Ассоциациянын белгиси бар малдын талаалары белги коюлгандан кийин өзгөртүлгөн.

Ырастоо жазуунун эксперт көргөн абалына тиешелүү. Андан кийинки оңдоо мыйзамдуу — маалымат тактала берет, — бирок белги ошол бойдон туруп, мурун билдиргенин эми билдирбейт. Китеп муну биринчи күндөн тартып оңдоолор журналына жазып келет жана ушул убакка чейин эч кимге көрсөткөн эмес.

Бир жазуунун ошол эле талаасы бир жумада үч жана андан көп жолу оңдолгон.

Маанини ылайыктап тандоо ушундай көрүнөт: санды өзгөртүшөт, натыйжага карашат, кайра өзгөртүшөт. Көчүрүүдөгү катаны чынчыл издөө да дал ошондой көрүнөт — аларды журнал боюнча айырмалоого болбойт, жана эреже муну колго албайт. Ал жерде эмне болгонун сурап көрүүгө арзыган жерди гана атайт.

Үйүр окуяларынын байкаларлык бөлүгү китепке алар белгиленген күндөн алда канча кеч жазылган.

Декабрда жүктөлгөн март саамы эстен же кагаздан калыбына келтирилген — жана андагы каталар дароо жазылгандагыдан он эсе көп. Өзү боюнча бул бузуу эмес: чарба өткөн жылдын маалыматын кийин жеткирүүгө укуктуу. Бирок мындай теги бар материалды учурдагы эсеп менен бир орточого үнсүз кошууга болбойт, ал эми ал жөнүндө эсептөөдөн кийин эмес, ага чейин билүү керек.

Бир малдын бир түрдөгү жазууларын — мисалы, өндүрүмдүүлүктү — эки жана андан көп ар башка жөнөтүүчү жиберген.

Жүктөөгө тапшырма берүү пайда болгондон кийин бул мүмкүн болду: эсепке алуу кызматын жана лабораторияны чарба дайындайт, жана экөө тең саам жиберет. Кайсынысы туура экенин китеп чечпейт — акыркы жибергени жеңет, жана бул үнсүз болот. Карама-каршылык аталмайынча, маалыматтын ээси өзүндө кимдин сандары жатканын билбейт.